*Kỳ trước chúng ta đã thấy làn sóng phản đối shallow DoF và sức mạnh của deep focus trong Citizen Kane. Kỳ này: tại sao nó tràn lan, khi nào nó thực sự hiệu quả, và bài học từ người đã làm điều không tưởng.*
—
**IV. BỐN NGUYÊN NHÂN KHIẾN SHALLOW DoF TRÀN LAN**
Không có một thủ phạm duy nhất. Có bốn lực lượng cùng đẩy ngành công nghiệp vào vòng xoáy của những khung hình nhòe mờ.
**1. Budget và thiết bị**
Với một cảnh quay trong nhà, nếu bạn chỉ có một vài đèn LED nhỏ, không đủ để chiếu sáng cả căn phòng ở f/8, bạn buộc phải mở khẩu. Đó là sự thật với hàng nghìn indie filmmaker. Họ không chọn shallow DoF vì muốn — họ chọn vì không có lựa chọn khác.
Nhưng vấn đề là: nhiều production có budget hàng triệu đô la cũng làm y hệt.
**2. Che khuyết điểm**
Đây là lý do bị chỉ trích nhiều nhất. Khi production design không đủ đầu tư, bối cảnh dựng vội, hoặc green screen chưa hoàn hảo — shallow DoF là cách xóa sạch tất cả chỉ bằng một lần mở khẩu.
Một đạo diễn từng nói: “Đây là cái cớ để DP lười. Bạn không cần compose background nếu nó đã mờ hết rồi.”
**3. Bản ngã và marketing**
Lens f/1.4 không còn là thứ xa xỉ. F/0.95 có giá dưới 500 đô la. Các hãng lens quảng cáo “khẩu lớn = cinematic” — và một thế hệ DP trẻ muốn có signature look ngay lập tức. Cách nhanh nhất? Wide open.
Có những DP nổi tiếng vì ám ảnh này: nhét 10 stop ND vào matte box giữa trời nắng chỉ để giữ f/1.4. Thà chỉnh shutter speed giữa cú máy còn hơn khép iris 1/4 stop.
Đây không còn là thiếu budget. Đây là bản ngã.
**4. Streaming compression (giả thuyết)**
Shallow DoF đồng nghĩa với ít chi tiết trong khung hình. Ít chi tiết đồng nghĩa với less data. Less data đồng nghĩa với thuật toán nén của Netflix, Amazon, Disney+ làm việc nhẹ nhàng hơn.
Một giả thuyết thú vị — và nếu đúng, nó giải thích tại sao look này được “gợi ý” ở cấp độ hệ thống.
—
**V. KHI NÓ HIỆU QUẢ — VÀ KHI NÓ THẤT BẠI**
Shallow DoF không xấu. Nó chỉ bị dùng sai chỗ.
**Hiệu quả:** White Lotus dùng shallow DoF xuyên suốt — và nó thành công vì có chủ đích. Bối cảnh resort sang trọng được thể hiện qua âm thanh và những khoảnh khắc deep focus có chọn lọc. Shallow DoF ở đây phục vụ cảm giác say đắm, mơ hồ, không thực.
Barton Fink của anh em Coen — DoF siêu nông trong nhiều cảnh, nhưng để thể hiện sự ngột ngạt trong tâm lý nhân vật, không phải vì thiếu production design.
**Thất bại:** Army of the Dead của Zack Snyder là ví dụ điển hình. Quay bằng RED Monstro với Canon 50mm f/0.95 — mọi cảnh đều wide open. Bối cảnh Las Vegas hoang tàn dựng công phu, nhưng không ai thấy, vì tất cả đã bị bokeh hết.
Có người mô tả: “Phim nông đúng nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.”
Sự khác biệt? Ý đồ. Bạn dùng nó vì muốn kể chuyện theo cách đó — hay vì không biết cách nào khác?
—
**VI. ĐỔI MỚI TRONG GIỚI HẠN — BÀI HỌC TỪ NGƯỜI ĐI TRƯỚC**
Khi quay Citizen Kane, Gregg Toland muốn những góc low-angle mà chưa ai làm được. Vấn đề: máy ảnh thời đó không thể đặt thấp hơn sàn. Giải pháp: ông cắt một phần sàn set để đặt máy dưới đó.
Ông cũng muốn đưa trần nhà vào khung hình — điều chưa từng có vì đèn và micro treo trên cao. Giải pháp: tạo trần nhà bằng vải muslin mỏng. Đèn vẫn chiếu xuyên qua được. Micro vẫn treo được. Và trần nhà xuất hiện lần đầu tiên trong lịch sử điện ảnh.
Điều này cho thấy: deep focus khó hơn, tốn công hơn, đòi hỏi sáng tạo hơn. Nhưng chính những giới hạn đó sinh ra những đột phá.
Shallow DoF cho phép làm phim dễ hơn. Và đó chính là cái bẫy.
Một phân tích chỉ ra rằng mọi không gian trong phim đều là sự kiến tạo — được ghép từ nhiều mảnh hiện thực. Deep focus cho phép người xem nhìn thấy toàn bộ sự kiến tạo đó trong một khung hình.
Khi bạn blur hết đi, bạn đánh mất sự gắn kết đó.
—
**KẾT**
Không ai kêu gọi quay về deep focus toàn phần. Nhưng khi một công cụ trở thành mặc định, nó giết chết tư duy sáng tạo.
Cảnh quay deep focus buộc bạn phải trả lời nhiều câu hỏi hơn: Bối cảnh này nói gì về nhân vật? Ánh sáng từ đâu? Tại sao người xem cần thấy góc đó của căn phòng?
Shallow DoF không hỏi gì cả. Nó chỉ blur đi và chờ bạn tin rằng đó là “cinematic.”
Câu hỏi cuối cùng dành cho mỗi người cầm máy: Lần tới khi bạn mở khẩu xuống f/1.4, bạn làm điều đó vì câu chuyện cần như vậy, hay vì đó là cách dễ nhất để khung hình trông có vẻ “điện ảnh”?
—
*Bài viết được tổng hợp bởi Hanoilens*
