Viết tắt của Gear Acquisition Syndrome. Tiếng Việt gọi là hội chứng mua sắm thiết bị. Nhưng gọi thế nào thì bản chất vẫn là một căn bệnh — và nó đang hoành hành trong cộng đồng filmmaker.
─
TRIỆU CHỨNG NHẬN BIẾT
Anh em không có dự án nào trong tháng. Tiền trong tài khoản chỉ đủ sống. Nhưng Sony vừa ra một lens mới, nhẹ hơn 50 gram so với đời cũ. Tự nhiên anh em thấy cái lens mình đang xài… có vấn đề.
Anh em lên mấy chương trình xem review. 3 video, toàn “game changer”, “best lens ever”. Vào group Facebook hỏi “có nên mua không” — 50% bảo “mua đi”, 50% bảo “đừng”. Thế là quyết định mua.
Mua về. Quay thử 2 lần. Đẹp thật. Cất vào tủ.
Tháng sau, hãng khác ra lens cạnh tranh, nhẹ hơn tiếp 30 gram.
Cảm giác quen thuộc lại quay lại.
─
KHÔNG PHẢI ANH EM — LÀ AI CŨNG VẬY
Trên một diễn đàn filmmaker, có người kể: mới ra trường mua máy quay trả góp, tháng đầu có job, tháng thứ hai hết job — nhưng tiền trả góp vẫn còn. Ba tháng sau phải bán máy lỗ 40%. Bài học rút ra: mua gear bằng tiền dự án, không phải bằng tiền kỳ vọng.
Một bài khác chia sẻ: mua lens 15 triệu, xài đúng 2 lần trong 6 tháng. Tính ra mỗi lần quay tốn 7.5 triệu tiền lens — đắt hơn cả tiền thuê.
Cũng có người tâm sự mua cây đèn Aputure 600D vì nghĩ “có nó sẽ xin được job lớn”. Job lớn không tới. Cây đèn đứng góc phòng 8 tháng. Sau đó bán lỗ 40%.
─
VÌ SAO LẠI VẬY?
Một chia sẻ trên diễn đàn: đồ nghề là thứ dễ đo lường nhất trong một nghề khó đo lường. Anh em không biết hôm nay mình quay có đẹp không, khách có hài lòng không, tay nghề có tiến bộ không — nhưng mua cái lens mới, cảm giác tiến bộ ngay lập tức.
Cảm giác đó kéo được vài ngày. Cho tới khi cái lens mới trở thành bình thường và anh em lại thấy thiếu món khác.
Khoa học gọi đây là dopamine — chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác vui vẻ tức thời khi mua sắm. Cơ chế không khác gì một cú điện thoại báo trúng số. Nhưng nó không kéo dài.
Một diễn đàn nước ngoài từng có bài phân tích: “Đồ nghề quan trọng. Nhưng quan trọng hơn là biết mình đang thiếu kỹ năng hay thiếu gear. Đa phần trường hợp là thiếu kỹ năng.”
─
CÁCH MẤY NGƯỜI TRONG NGHỀ KIỂM SOÁT
Trên các diễn đàn, có vài nguyên tắc được nhiều người đồng tình:
Nguyên tắc một: không mua bất cứ thứ gì nếu chưa mô tả được dự án cụ thể sẽ dùng nó. “Khi nào có job cần lens 50mm f/1.2, tôi mới mua. Chưa có thì thuê. Nếu cần tới lần thứ ba, tôi sẽ cân nhắc. Còn không, thuê mãi cũng rẻ hơn.”
Nguyên tắc hai — rule 30 ngày: mỗi lần muốn mua gear mới, để vào danh sách “saving for…” trong điện thoại. Nếu sau 30 ngày vẫn còn thấy cần, mới nghĩ tiếp. Nhiều người nói: “30 ngày sau tôi quên mất món đó.”
Nguyên tắc ba — rule “3 dự án”: chỉ mua khi có 3 dự án liên tiếp cần gear đó. “Trước đây mua vì nó hay. Giờ mua vì nó cần. ‘Hay’ và ‘cần’ khác xa nhau.”
─
RÚT RA TỪ NHỮNG CHIA SẺ
Một — phân biệt “đầu tư” và “chi phí”. Đầu tư là sinh ra tiền, chi phí là mất đi. Gear nằm tủ là chi phí.
Hai — nếu chưa có job, thuê luôn rẻ hơn. Tính tiền thuê một năm so với tiền mua cộng khấu hao.
Ba — rule 30 ngày trước khi mua gear đắt. Cảm giác thèm sẽ qua.
Bốn — xem gear là công cụ sản xuất, không phải đồ trang trí. Nếu nó không sinh ra tiền, nó là chi phí.
─
Từ những câu chuyện trên, có một điểm chung: ai mắc GAS cũng từng nghĩ “mua cái này mình sẽ quay đẹp hơn”. Có người đúng — nhưng số ít. Số còn lại chỉ có thêm một món đồ trong tủ và một bài học về tiền
