Tôi chợt nhận ra điều này sau khi đọc một câu chuyện kể về một nhà đầu tư muốn bỏ 200.000 đô cho một bộ phim indie — với điều kiện: ông ta được đóng một vai trong phim, cộng thêm 15 vé máy bay hạng nhất đi dự buổi công chiếu, và một cam kết bằng văn bản rằng ông ta sẽ có lãi.
Đạo diễn từ chối. Nhà đầu tư sốc thật sự, hỏi lại: “Vậy là anh không tin vào dự án này à?” Đạo diễn đáp: tôi tin tuyệt đối, nhưng làm phim thì không có gì đảm bảo cả.
Tôi tìm hiểu sâu hơn về chủ đề này và thấy rằng có một số điều thường được những người từng tự đi gọi vốn làm phim độc lập chia sẻ lại (có cả thành công lẫn ê chề) như sau:
INVESTOR KHÔNG CHO TIỀN VÌ NGHỆ THUẬT
Đây là điều được nhắc nhiều nhất. Investor là dân kinh doanh trước, rồi mới tới chuyện họ có yêu phim ảnh hay không. Có người nói thẳng: năm nghìn đô thì gọi là nghệ thuật cũng được, nhưng sáu chữ số trở lên là kinh doanh, phải đối xử như kinh doanh. Hệ quả trực tiếp: gần như không ai bỏ tiền vào phim ngắn, vì phim ngắn không có đường thu hồi vốn rõ ràng. Tiền chỉ chảy vào nơi có khả năng sinh lời — tức là phim dài, có kênh phát hành.
LÀM PHIM NGƯỢC: DISTRIBUTOR TRƯỚC, TIỀN SAU
Chiến lược được nhắc đến nhiều nhất, từ một producer từng làm phim có kênh phát hành sẵn: tưởng tượng bạn làm phim theo chiều ngược lại. Việc đầu tiên không phải là đi xin tiền, mà là tìm được nơi cam kết sẽ mua phim khi nó hoàn thành. Producer đó kể, ê-kíp của họ đã có sẵn hợp đồng phát hành từ những phim trước, nên trước khi chốt diễn viên, họ mang phương án đó hỏi ý kiến nhà phát hành trước — được thì làm, không được thì đổi. Khi cầm theo một cam kết mua hàng như vậy đi gọi vốn, câu chuyện thuyết phục hơn hẳn một kịch bản hay và một lời hứa suông.
Một chi tiết thú vị: dòng phim kinh dị được nhắc tới như ngoại lệ — không cần ngôi sao vẫn bán được, nên dễ gắn nhà phát hành trước hơn nhiều so với phim tâm lý/drama thuần. Ai đang cân nhắc thể loại cho phim đầu tay, đây là dữ kiện đáng cân nhắc.
PHIM NGẮN LÀ VÉ VÀO CỬA, KHÔNG PHẢI HỌC PHÍ VÔ ÍCH
Một người kể lại hành trình raise được 50.000 đô cho phim dài đầu tay từ đúng một nhà đầu tư — trước đó anh đã có 12 năm làm VFX/dựng phim và tự bỏ tiền làm 2 phim ngắn kinh phí cực thấp, chỉ để chứng minh mình làm được. Điều này lặp lại nhiều lần trong các câu chuyện khác: làm vài phim ngắn không phải để “cho vui” mà là để xây portfolio và network — thứ mà sau này chính là lý do người ta tin tưởng đưa tiền cho một dự án lớn hơn.
CẤU TRÚC DEAL THỰC TẾ
Đây là phần ít người nói công khai. Một producer từng chia sẻ: mức thu hồi phổ biến cho nhà đầu tư là 120%, có nơi lên tới 130% — nghĩa là nhà đầu tư lấy lại 120-130% số tiền bỏ ra TRƯỚC, phần lợi nhuận còn lại sau đó mới chia đôi giữa nhà đầu tư và người làm phim. Chi phí diễn viên, ê-kíp thường tính vào phần của người làm phim, không phải phần đầu tư — một chi tiết dễ bị bỏ qua khi lập kế hoạch ngân sách.
Một người khác, từng raise được 1,2 triệu đô trong tổng ngân sách 2,5 triệu cho phim đầu tay của mình, kể cách họ khuyến khích người vào sớm: ai góp vốn sớm hoặc góp trên một mức nhất định sẽ được thêm phần chia lời (“units”) ưu đãi. Họ raise được 200.000 đô đầu tiên theo cách đó, và chính khoản đầu tiên này mở đường cho phần còn lại — 6 tháng sau mới đủ. Về pháp lý, cách làm chuẩn được nhắc tới là lập một công ty riêng chỉ cho một phim, nhà đầu tư mua một phần sở hữu không có quyền biểu quyết trong công ty đó — vừa rõ ràng, vừa giúp họ khấu trừ thuế nếu lỗ.
TÌM NGƯỜI Ở ĐÂU
Câu trả lời thật sự khá trần trụi: phần lớn là network cá nhân. Nhưng cũng có người kể cách khác — lên Google tìm từng cá nhân cụ thể, mua gói IMDb Pro để lấy thông tin liên hệ của các executive producer, hoặc đi các buổi gặp gỡ, hội thảo tại liên hoan phim lớn như Cannes, TIFF để tạo quan hệ, sau đó xin thêm quỹ tài trợ. Một mẹo được nhắc lại nhiều lần: gắn dự án với một ý nghĩa/mục đích xã hội cụ thể, vì điều đó khiến người ta dễ ủng hộ hơn nhiều so với việc chỉ trình bày một câu chuyện hay.
BÀI HỌC TỪ THẤT BẠI
Không phải chuyện nào cũng có hậu. Nhiều người cũng đồng cảm với chuyện bị “im lặng cho qua” — pitch xong, gặp trực tiếp xong, rồi biến mất không phản hồi. Một người kỳ cựu chia sẻ cách anh lọc người nghiêm túc: câu hỏi đầu tiên luôn là ngân sách và timeline cụ thể — ai không trả lời được thì không đáng để theo tiếp. Cũng có cảnh báo về lừa đảo trong ngành — kiểu người đòi bạn trả tiền để “kết nối” với nhà đầu tư, thay vì ngược lại.
Và một điều đáng suy ngẫm: những câu chuyện kiểu “chỉ cần một người gật đầu là đổi đời” lan truyền trên mạng thường bị đọc sai. Có người lật lại một câu chuyện viral như vậy và phát hiện nhân vật chính đã có hơn 10 năm làm việc ở Hollywood, công ty từng được một hãng lớn mua lại. Tức là đằng sau cái gật đầu duy nhất đó là cả một thập kỷ xây network, không phải may mắn thuần tuý.
LÀM VỚI NGÂN SÁCH NHỎ VẪN ĐƯỢC
Không phải ai cũng cần hàng triệu đô. Một người kể đã làm được một phim dài với chưa tới 20.000 đô, quay 41 ngày, trả công đầy đủ cho toàn bộ diễn viên và ê-kíp theo ngày sau khi chiến dịch gọi vốn cộng đồng thất bại. Bài học rút ra: hậu kỳ có thể tự làm để tiết kiệm, nhưng âm thanh là thứ duy nhất không nên cắt giảm — phim mà âm thanh tệ thì coi như hỏng. Có một lời khuyên được truyền tai nhiều: đừng viết một kịch bản bối cảnh phi thuyền vũ trụ cho phim đầu tay — nói cách khác, hãy viết cái mình đủ sức làm, đừng viết cái mình mơ ước.
Đọc hết chừng đó câu chuyện, tôi nhận ra gọi vốn làm phim không phải trò may rủi kiểu “chỉ cần một người gật đầu” như các clip viral hay kể. Đằng sau mỗi cái gật đầu đó gần như luôn là network được xây trong nhiều năm, vài phim ngắn làm bằng chứng, và rất rất nhiều lần bị từ chối trong im lặng trước đó.
Share cho ai đang chuẩn bị đi gọi vốn phim đầu tay — đỡ phải học từ số 0 như những người đi trước và nhân tiện quảng cáo tý là Hanoilens cũng có nhiều ưu đãi cho các dự án phim ngắn trong trường hợp các bạn cần hỗ trợ có thể liên hệ với mình nhé 
