Bạn vào trường phim, học quy tắc xử lý ánh sáng, học dựng phim, học kể chuyện.
Tốt nghiệp. Bạn nghĩ mình đã sẵn sàng.
Rồi bạn bắt đầu làm phim đầu tiên. Và bạn nhận ra: có những thứ không ai dạy. Những thứ này nếu được nói ra sớm sẽ giúp bạn đỡ vỡ mặt hơn rất nhiều.
## QUY TẮC 1: Phim đầu tay của bạn sẽ không có lãi. Chuẩn bị tinh thần đi.
Năm 1998, Christopher Nolan — một chàng trai Anh không tiền, không quen biết — quay *Following* với 6.000 bảng. Để có tiền sống và làm phim, anh nhận quay corporate video và quảng cáo.
Vợ anh, Emma Thomas, đi làm toàn thời gian ở một studio nhỏ tại Los Angeles, lo tiền nhà và sinh hoạt để Nolan có thể tiếp tục.
*Following* không có lãi. Nhưng nó là tấm vé để Nolan gặp những người sẽ giúp anh làm *Memento*.
Con đường chung của hầu hết filmmaker indie khi mới bắt đầu là một trong ba hướng: (1) có gia đình hỗ trợ tài chính, (2) có tiền tiết kiệm từ công việc trước đó, hoặc (3) làm thêm việc ngoài.
Người ta kể về một anh chàng làm bếp 13 năm trước khi trở thành dựng phim. Một người khác đi sơn nhà 10 năm rồi mới chuyển sang thiết kế bối cảnh. Một người vẫn giữ công việc cuối tuần ở cửa hàng ngay cả khi đã có tiếng với mảng quảng cáo vì phim độc lập không nuôi nổi anh ta.
Một người từng làm việc trong ngành phân phối phim từng nói: 97% phim độc lập không có lãi. Thách thức lớn nhất không phải là làm phim hay, mà là tìm được người xem và phân phối nó.
**Phim đầu tay của bạn là danh thiếp, không phải kế hoạch nghỉ hưu.** Đừng nghĩ “chỉ cần một phim hay là đủ.” Hãy xây dựng một cách sống bền vững công việc ngoài không phải là phản bội đam mê, mà là cây cầu đưa bạn đến với những bộ phim tiếp theo.
## QUY TẮC 2: Kỹ năng quan trọng. Mối quan hệ quan trọng hơn. Nhưng uy tín là thứ giữ bạn ở lại lâu nhất.
Năm 1992, Robert Rodriguez — 24 tuổi, hết tiền — quay *El Mariachi* với 7.000 đô la. Một phần tiền có được từ việc làm người thử nghiệm thuốc trong bệnh viện 
.
Phim được Columbia Pictures mua với giá 2,2 triệu đô la.
Nghe như cổ tích? Phần ít ai kể là Rodriguez có một người anh họ làm trong một công ty sản xuất nhỏ. Người đó giới thiệu anh với một vài người. Cánh cửa đầu tiên mở ra nhờ mối quan hệ, không phải tài năng. Tài năng chỉ phát huy tác dụng sau khi cánh cửa đã mở.
Có một câu được rất nhiều người trong ngành đồng tình: hầu hết mọi người sẽ chọn làm việc với một người bình thường nhưng dễ chịu, hơn là một người tài giỏi nhưng khó ưa. Uy tín là tất cả.
Người ta cũng nói: kết bạn không khó. Giữ bạn mới khó.
Một nhận xét khác: cánh cửa Hollywood không còn đóng chặt như xưa nữa. Nhưng cuộc cạnh tranh cũng khác đi ai cũng phải chứng minh bản thân.
**Kỹ năng giúp bạn vào cửa. Uy tín quyết định bạn được ở lại bao lâu.** Một lời giới thiệu từ người đã từng làm việc cùng bạn đáng giá hơn trăm cái email lạ.
## QUY TẮC 3: Làm phim chưa bao giờ dễ hơn. Được người ta xem chưa bao giờ khó hơn.
Năm 2005, hai anh em nhà Duplass quay *The Puffy Chair* bằng máy quay Mini DV chất lượng hình ảnh thua xa một chiếc smartphone thời nay. Phim có cảnh rung, ánh sáng không đều, âm thanh dở và phim thắng Sundance.
Nếu quay hôm nay với cùng chất lượng đó, không ai để ý. Bởi bây giờ ai cũng có camera 4K, gimbal, đèn đẹp. Mặt bằng chất lượng đã được nâng lên quá cao.
Nhưng Duplass Brothers vẫn là Duplass Brothers, và phim của họ vẫn đặc biệt không phải vì kỹ thuật, mà vì ý tưởng.
Có một nghịch lý khá thú vị: thiết bị làm phim càng dễ tiếp cận, rào cản gia nhập càng cao. Vì khi ai cũng quay được hình đẹp, kỹ thuật không còn là lợi thế cạnh tranh nữa.
Làm một bộ phim độc lập có thể dễ hơn xưa. Nhưng tìm người xem nó thì khó hơn bao giờ hết.
Maria Tran — một filmmaker người Úc gốc Việt — từng nói rằng một trong những cách chắc chắn nhất để thất bại là làm phim cho chính mình và quên mất khán giả. Phim chiếu một lần cho gia đình và bạn bè, rồi biến mất.
**Đầu tư vào ý tưởng và giọng kể, không chỉ đầu tư vào máy móc.** Kỹ thuật là vé vào cửa, không phải thứ làm bạn khác biệt.
## QUY TẮC 4: Người bạn làm phim cùng sẽ quyết định bạn đi được bao xa.
Một filmmaker kể lại 4 năm làm PA và AC ở một thị trấn nhỏ. Nhóm làm phim ở đó toàn người tự cao, đố kỵ, thích chia bè phái. Anh thấy năng lượng của mình bị hút vào drama thay vì làm phim.
Nhưng anh không thể cắt đứt quan hệ. Vì trong một cộng đồng nhỏ, người bạn của người mình không ưa lại chính là người có thể giới thiệu mình cho dự án tiếp theo.
Anh chuyển đi. Nhưng sự dè dặt với người mới vẫn còn.
Một người khác nhận xét: những người khó ưa trong giới indie ở thị trấn nhỏ thường là người không thể cạnh tranh ở thành phố lớn. Họ chỉ tồn tại được ở ao làng.
Không phải cộng đồng làm phim nào cũng giống nhau. Có hai loại:
**Cộng đồng kéo bạn lên:**
– Họ hào hứng khi bạn có dự án mới
– Họ sẵn sàng góp ý, không soi mói
– Người đi trước dìu dắt người mới
– Năng lượng chính là làm phim
**Cộng đồng kìm bạn lại:**
– Năng lượng chính là drama và gossip
– Ai cũng sợ người khác tiến xa hơn mình
– Có ranh giới rõ rệt giữa “người cũ” và “người mới”
– Bạn cảm thấy mình luôn phải đi trên vỏ trứng
Cách xử lý khi rơi vào cộng đồng độc hại: chọn lọc người tích cực, xây một nhóm riêng của mình. Nếu gặp người mới có tố chất, hãy là người dìu dắt họ.
**Môi trường làm phim đầu tiên của bạn sẽ đặt tiêu chuẩn cho bạn** về chất lượng, về tham vọng, về cách đối xử với người khác. Câu hỏi quan trọng không phải “cộng đồng này có chấp nhận mình không,” mà là “cộng đồng này đang kéo mình lên hay kéo mình xuống?” Bạn không cần rời bỏ cộng đồng hiện tại. Bạn chỉ cần không để nó định nghĩa giới hạn của mình.
## QUY TẮC 5: Ngành đang thay đổi. Người thắng cuộc không phải người tài nhất mà là người trụ được lâu nhất.
Tôi có mặt tại một buổi gặp mặt các nhà làm phim ở Toronto. Không khí ảm đạm. Ai cũng nhớ những năm 1990, khi tiền đầu tư cho phim độc lập dồi dào và nhà phân phối sẵn sàng mua phim mới.
Một người nhận xét: ngành phim ảnh đang lặp lại những gì đã xảy ra với ngành công nghiệp âm nhạc chỉ còn những dự án lớn nhất và những người làm phim nhỏ lẻ tự xoay xở. Ở giữa không còn gì.
Một người khác nói: bây giờ tất cả đều gọi là “nội dung.” Bạn không còn là nhà làm phim hay nhà sản xuất nữa bạn là người sáng tạo nội dung, và công việc của bạn là làm ra thứ người ta xem rồi lướt qua.
Một filmmaker kể: dự án năm nay thưa quá, tôi không kiếm đủ sống. Nhiều bạn đang tính chuyển nghề.
Maria Tran gọi đó là kiểu filmmaker “một lần rồi thôi”: người đặt tất cả vào bộ phim đầu tiên, kỳ vọng thành công ngay lập tức, rồi kiệt sức khi không có ai gọi. Một bộ phim không định nghĩa bạn. Khả năng trụ lại lâu dài mới là thứ định nghĩa bạn.
**Công thức cũ một phim hay, vào liên hoan, bán cho nhà phân phối không còn hiệu nghiệm như xưa.** Người thắng không phải người làm phim xuất sắc nhất. Mà là người kiên trì nhất.
| 1 | “Làm một phim hit để đổi đời” => “Xây dựng cách sống bền vững”
| 2 | “Cố kết bạn thật nhiều” => “Xây dựng uy tín”
| 3 | “Đầu tư vào máy móc” => “Đầu tư vào ý tưởng” (Hơi bắn vào chân mình tý 
)
| 4 | “Được cộng đồng chấp nhận” => “Ở trong môi trường kéo mình lên”
| 5 | “Thắng lớn một lần” => “Trụ lại lâu dài”
Trường phim dạy bạn cách làm phim. Không ai dạy bạn cách sống với nghề.
Năm điều này — học từ những người đã đi trước và đã vỡ mặt — có thể giúp bạn bắt đầu ở một vị trí tốt hơn.
Bài viết được tổng hợp bởi Hanoilens – Dịch vụ cho thuê thiết bị quay phim chuyên nghiệp tại HN và TPHCM
